Bệnh tim mạch ở trẻ em là vấn đề sức khỏe không còn hiếm gặp và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất cũng như tinh thần của trẻ. Nhiều trường hợp bệnh tiến triển âm thầm, khó nhận biết sớm nếu cha mẹ không chú ý theo dõi.
Việc phát hiện và can thiệp kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ. Bài viết sau, Phòng khám đa khoa quốc tế Việt HealthCare sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về bệnh tim mạch ở trẻ em, các dấu hiệu cần lưu ý và hướng chăm sóc phù hợp.
1. Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ em
Về các dạng bệnh tim mạch ở trẻ em, tim bẩm sinh là nhóm bệnh thường gặp và cần được đặc biệt quan tâm. Đây là những bất thường về cấu trúc tim hoặc mạch máu hình thành ngay từ giai đoạn bào thai, do quá trình phát triển phôi thai không hoàn chỉnh.
Bệnh tim bẩm sinh chiếm tỷ lệ khoảng 8/1.000 trẻ sơ sinh. Nguyên nhân có thể liên quan đến yếu tố di truyền, mẹ nhiễm virus trong thai kỳ (như Rubella, cúm…), tiếp xúc với rượu bia, thuốc lá, hóa chất, tia xạ hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, lupus ban đỏ. Những yếu tố này đều làm tăng nguy cơ dị tật tim ở thai nhi.
Về cơ bản, tim bẩm sinh ở trẻ em thường gặp dưới một số dạng chính như:
- Hẹp van tim và mạch máu gây tắc nghẽn dòng máu, ứ máu và giãn buồng tim (hẹp van động mạch chủ, van phổi, van 2 lá).
- Thông liên thất, thông liên nhĩ: có lỗ thủng ở vách tim, tạo luồng thông máu bất thường, tăng máu lên phổi.
- Ống động mạch tồn tại sau sinh: máu từ động mạch chủ sang động mạch phổi, làm tăng lưu lượng máu phổi.
- Hoán vị đại động mạch: động mạch chủ và phổi đổi chỗ, máu thiếu oxy đi nuôi cơ thể, trẻ tím tái, nguy cơ tử vong nếu không phẫu thuật.
- Suy tim trái bẩm sinh: phần tim trái không phát triển hoàn chỉnh, gây suy tim nặng
Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh tim bẩm sinh có thể dẫn đến suy tim, thiếu oxy kéo dài và đe dọa tính mạng trẻ. Hiện nay, nhiều trường hợp có thể được phát hiện sớm thông qua siêu âm tim thai từ tuần thứ 16 của thai kỳ.
Việc khám thai định kỳ và theo dõi sát trong thai kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ và có hướng can thiệp phù hợp. Phần lớn bệnh tim mạch ở trẻ em có thể điều trị hiệu quả bằng phẫu thuật hoặc can thiệp tim mạch.
Để giảm nguy cơ mắc bệnh, phụ nữ trước và trong thai kỳ cần tiêm phòng đầy đủ, kiểm soát tốt bệnh nền, tránh rượu bia, thuốc lá và chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Loạn nhịp tim ở trẻ em
Loạn nhịp tim là tình trạng tim hoạt động không đều do sự rối loạn trong hệ thống dẫn truyền điện tim. Khi đó, nhịp tim của trẻ có thể đập quá nhanh, quá chậm hoặc không ổn định, làm giảm khả năng bơm máu và cung cấp oxy cho các cơ quan trong cơ thể.
Các dạng thường gặp:
- Tim đập nhanh
- Tim đập chậm
- Hội chứng Q-T dài
- Hội chứng Wolff-Parkinson-White
Trẻ mắc rối loạn nhịp tim thường xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, uể oải, chóng mặt, choáng váng, ăn uống kém và giảm khả năng vận động so với bình thường.
Việc điều trị loạn nhịp tim ở trẻ em sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên loại rối loạn nhịp, mức độ nghiêm trọng và ảnh hưởng của bệnh đến sức khỏe tổng thể của trẻ, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.
Xơ vữa động mạch
Xơ vữa động mạch là tình trạng các chất béo và cholesterol tích tụ dần trên thành mạch máu, tạo thành các mảng bám trong lòng động mạch.
Khi các mảng xơ vữa phát triển, lòng mạch trở nên hẹp và kém đàn hồi, làm cản trở lưu thông máu và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, dẫn đến các biến cố tim mạch. Đây là bệnh lý tiến triển chậm, âm thầm nên ít gặp ở trẻ nhỏ và thanh thiếu niên.
Tuy vậy, những yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, đái tháo đường hoặc tăng huyết áp từ sớm có thể khiến trẻ em đối mặt với nguy cơ xơ vữa động mạch cao hơn.
Vì lý do đó, các chuyên gia y tế khuyến cáo nên theo dõi huyết áp và kiểm tra cholesterol định kỳ cho trẻ có cân nặng vượt chuẩn hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, tiểu đường.
Việc điều trị xơ vữa động mạch ở trẻ em chủ yếu tập trung vào thay đổi lối sống, bao gồm xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế chất béo xấu và khuyến khích trẻ vận động thể lực thường xuyên để kiểm soát các yếu tố nguy cơ.
Viêm màng ngoài tim
Viêm màng ngoài tim là tình trạng lớp màng mỏng bao bọc bên ngoài tim bị viêm, thường do nhiễm khuẩn hoặc các yếu tố bệnh lý khác. Khi lượng dịch bất thường tích tụ giữa hai lá màng tim tăng lên, tim sẽ bị chèn ép, làm suy giảm khả năng co bóp và bơm máu đi nuôi cơ thể.
Ở trẻ em, viêm màng ngoài tim có thể xảy ra sau phẫu thuật tim liên quan đến tim bẩm sinh, do nhiễm trùng, chấn thương vùng ngực hoặc liên quan đến các bệnh lý tự miễn như lupus ban đỏ. Phương pháp điều trị sẽ được bác sĩ chỉ định dựa trên mức độ bệnh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể của trẻ.
Bệnh thấp tim
Bệnh thấp tim ở trẻ em là biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra khi viêm họng hoặc sốt tinh hồng nhiệt do liên cầu khuẩn không được điều trị triệt để.
Tình trạng này có thể gây tổn thương lâu dài đến cơ tim và van tim, làm tăng nguy cơ suy tim cấp và để lại di chứng hở, hẹp van tim – một dạng bệnh tim mạch ở trẻ em ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe về sau.
Thấp tim thường xuất hiện ở trẻ từ 5–15 tuổi nhưng các biểu hiện lâm sàng có thể âm thầm và chỉ rõ rệt sau nhiều năm. Tuy nhiên, đây là bệnh tim mạch ở trẻ em hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu trẻ được chẩn đoán sớm và điều trị dứt điểm viêm họng do liên cầu khuẩn bằng kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Bệnh tim mạch ở trẻ: Kawasaki
Kawasaki là bệnh viêm mạch máu cấp tính, thường gặp ở trẻ nhỏ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch.
Trẻ mắc bệnh có thể xuất hiện sốt cao kéo dài, mắt đỏ, môi khô nứt, lưỡi đỏ, phát ban da, đỏ và bong da ở tay chân, kèm sưng hạch bạch huyết; nguyên nhân hiện vẫn chưa được xác định rõ.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, Kawasaki là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch ở trẻ em. Đặc biệt có nguy cơ gây viêm, tắc nghẽn hoặc giãn phình động mạch vành, dẫn đến suy tim nếu không được điều trị kịp thời.
Việc điều trị bệnh Kawasaki phụ thuộc vào mức độ tiến triển, thường sử dụng globulin miễn dịch truyền tĩnh mạch kết hợp aspirin để giảm viêm và hạn chế biến chứng. Trẻ sau điều trị cần được theo dõi tim mạch lâu dài nhằm phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến bệnh tim mạch ở trẻ em.
Hội chứng Eisenmenger
Mặc dù không được xếp trực tiếp là một bệnh tim mạch ở trẻ em, hội chứng Eisenmenger lại gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với hệ tim mạch. Hội chứng này là sự kết hợp của ba biểu hiện chính, bao gồm:
-
Da xanh tím hoặc xám tái do lượng oxy trong máu giảm.
-
Tăng huyết áp động mạch phổi kéo dài.
-
Đa hồng cầu nguyên phát do cơ thể tăng sản xuất hồng cầu để bù thiếu oxy.
Hội chứng Eisenmenger thường gặp ở trẻ vị thành niên hoặc người trưởng thành có tiền sử bệnh tim mạch ở trẻ em, đặc biệt là các bệnh tim bẩm sinh chưa được điều trị triệt để. Trong một số trường hợp, trẻ sơ sinh cũng có thể bị tăng huyết áp động mạch phổi sớm.
Về bản chất, đây là tình trạng dòng máu trong tim bị đảo chiều bất thường, khiến máu nghèo oxy đi nuôi cơ thể. Nếu không được can thiệp kịp thời, hội chứng Eisenmenger có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như hình thành cục máu đông, đột quỵ hoặc suy thận.
Phương pháp điều trị hội chứng Eisenmenger ở trẻ em sẽ phụ thuộc vào mức độ và biểu hiện cụ thể của bệnh. Bác sĩ thường chỉ định thuốc nhằm kiểm soát huyết áp động mạch phổi, đồng thời có thể kết hợp trích máu tĩnh mạch để giảm tình trạng dư thừa hồng cầu, giúp hạn chế biến chứng tim mạch về lâu dài.
>> Xem thêm bài viết khác:
Phương pháp phát hiện bệnh tim bẩm sinh ở trẻ em
Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ em có thể diễn tiến âm thầm, nhiều trường hợp không xuất hiện dấu hiệu rõ ràng ngay sau sinh hoặc chỉ biểu hiện muộn.
Điều này khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ. hiện nay, có khoảng 10–15% trẻ sơ sinh mắc bệnh tim bẩm sinh cần được can thiệp y tế bằng thuốc hoặc phẫu thuật trong những tuần đầu đời.
Việc sàng lọc tim mạch sơ sinh bằng đo độ bão hòa oxy trong máu được áp dụng rộng rãi cho trẻ trước khi xuất viện nhằm phát hiện sớm các bất thường tim mạch.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ, trẻ sẽ được chỉ định thăm khám chuyên sâu để xác định chính xác dạng bệnh tim mạch ở trẻ em đang mắc phải thông qua các phương pháp:
-
Ghi điện tâm đồ (ECG) đánh giá hoạt động điện của tim
-
Chụp X-quang ngực để quan sát hình dạng và kích thước tim
-
Siêu âm tim nhằm phát hiện dị tật cấu trúc tim
-
Xét nghiệm máu cơ bản trong một số trường hợp cần thiết
-
Chụp CT tim, MRI tim hoặc can thiệp thông tim đối với các ca phức tạp
Phòng ngừa bệnh tim bẩm sinh ở trẻ em
Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm có khoảng 10.000 – 12.000 trẻ mắc bệnh tim, nhưng chỉ khoảng 6.000 trẻ được phẫu thuật điều trị. Vì vậy, việc phòng ngừa bệnh tim từ sớm là rất quan trọng.
Để chủ động phòng ngừa dị tật tim bẩm sinh cho trẻ, ngay từ khi có kế hoạch mang thai, mẹ cần:
- Liệt kê đầy đủ và hỏi ý kiến bác sĩ về các loại thuốc đang dùng.
- Trường hợp mẹ bị tiểu đường, cần xây dựng kế hoạch theo dõi và kiểm soát lượng đường trong máu.
- Trường hợp gia đình có tiền sử bệnh tim bẩm sinh, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về sàng lọc di truyền.
- Tiêm vắc xin phòng bệnh Rubella và sởi trước thai kỳ.
Trong thai kỳ đặc biệt là 3 tháng đầu, mẹ bầu cần tuyệt đối tránh rượu bia, thuốc lá và không tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Đồng thời, mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung axit folic với liều lượng phù hợp và duy trì đều đặn nhằm giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh ở trẻ.
Đối với trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, phần lớn vẫn có thể tiêm ngừa các loại vắc xin cần thiết để phòng bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám và nhận tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe của trẻ.
Chủ động thăm khám sớm để bảo vệ sức khỏe tim mạch cho trẻ
Các bệnh tim mạch ở trẻ em có thể tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, việc cho trẻ thăm khám sức khỏe tim mạch sớm và định kỳ đóng vai trò rất quan trọng trong phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị.
Phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, tư vấn và theo dõi chuyên sâu. Phòng khám Đa khoa Việt Healthcare với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống trang thiết bị hiện đại là địa chỉ đáng tin cậy giúp phụ huynh an tâm trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tim mạch cho trẻ.
Thông tin liên hệ
📍 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA QUỐC TẾ VIỆT HEALTHCARE
📩 viethealthcareclinic@gmail.com
🏥 10 – 16 – 18 Lý Thường Kiệt, P. Diên Hồng, TP. Hồ Chí Minh
📞 0776757879 – 0795787879
Sức khoẻ tốt là chìa khoá cho cuộc sống chất lượng. Đặt lịch chăm sóc sức khoẻ ngay hôm nay!
