Thiếu kẽm là tình trạng khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua do các triệu chứng không rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nếu không được phát hiện và cải thiện kịp thời, thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng miễn dịch của cơ thể.
Việc hiểu rõ vấn đề thiếu kẽm giúp mỗi người chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Bài viết sau, Phòng khám đa khoa Việt Healthcare sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này và những vấn đề sức khỏe có thể gặp phải khi cơ thể bị thiếu kẽm.
Thiếu kẽm là gì?
Thiếu kẽm là tình trạng cơ thể không được cung cấp đủ lượng kẽm cần thiết để duy trì các hoạt động sinh lý bình thường. Kẽm là một vi chất dinh dưỡng quan trọng, tham gia vào nhiều quá trình của cơ thể như tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ quá trình trao đổi chất, giúp vết thương nhanh lành và duy trì chức năng của các giác quan như vị giác, khứu giác.
Khi bị thiếu kẽm, cơ thể có thể gặp nhiều rối loạn khác nhau, từ nhẹ đến nghiêm trọng. Tình trạng này thường xảy ra ở những người có chế độ ăn uống thiếu cân đối, hấp thu kém, người đang mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, trẻ em trong giai đoạn phát triển hoặc người cao tuổi.
Ngoài ra, việc ăn kiêng quá mức hoặc lạm dụng rượu bia cũng có thể làm tăng nguy cơ thiếu kẽm. Thiếu kẽm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đến sức đề kháng và khả năng phục hồi của cơ thể.
Người thiếu kẽm thường dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, vết thương lâu lành, suy giảm vị giác, chán ăn và mệt mỏi kéo dài. Ở trẻ em, thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến sự tăng trưởng và phát triển toàn diện.
Nguyên nhân gây thiếu kẽm
Thiếu kẽm không phải là tình trạng hiếm gặp và có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi khác nhau. Khi cơ thể không được cung cấp đủ kẽm trong thời gian dài, sức khỏe và thể trạng có thể bị ảnh hưởng.
Nhìn chung, tình trạng thiếu kẽm thường bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là các yếu tố liên quan đến dinh dưỡng.
1. Chế độ dinh dưỡng thiếu kẽm
Khẩu phần ăn hằng ngày của một số người không đáp ứng đủ nhu cầu kẽm cần thiết cho cơ thể. Tình trạng này thường gặp ở những khu vực còn khó khăn hoặc ở người bị suy dinh dưỡng, khiến lượng kẽm nạp vào không đủ để duy trì các hoạt động sinh lý bình thường.
Người ăn chay hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng trong thời gian dài có nguy cơ thiếu kẽm cao hơn. Nguyên nhân là do khẩu phần ăn dễ thiếu protein. Bên cạnh đó, phytate có trong các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt thường xuất hiện trong chế độ ăn chay có thể làm giảm khả năng hấp thu kẽm của cơ thể.
Trẻ bú mẹ hoàn toàn sau 6 tháng tuổi hoặc trẻ có chế độ ăn hạn chế cũng có nguy cơ bị thiếu kẽm. Ở giai đoạn này, nhu cầu kẽm của trẻ tăng lên, trong khi nguồn cung từ sữa mẹ và thực phẩm bổ sung không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt kẽm nếu không được chú ý bổ sung.
2. Bệnh lý mạn tính
Những người mắc các bệnh mạn tính có nguy cơ thiếu kẽm cao hơn so với người khỏe mạnh. Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu hoặc làm tăng thất thoát kẽm của cơ thể như loét dạ dày, hồng cầu hình liềm, đái tháo đường, bệnh gan mạn tính, các bệnh lý tuyến tụy hoặc tình trạng nghiện rượu.
Những vấn đề sức khỏe này có thể khiến cơ thể không giữ được lượng kẽm cần thiết, dẫn đến thiếu hụt kẽm theo thời gian.
3. Tuổi tác
Người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ bị thiếu kẽm do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc hạn chế trong ăn uống, khó hấp thu dưỡng chất hoặc kiêng khem một số loại thực phẩm khiến lượng kẽm nạp vào cơ thể bị giảm.
Bên cạnh đó, người lớn tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc điều trị, trong đó có một số thuốc có thể làm tăng quá trình đào thải kẽm ra khỏi cơ thể, điển hình như nhóm thuốc lợi tiểu thiazide hoặc hydrochlorothiazide.
4. Nhu cầu kẽm của cơ thể tăng cao
Ở một số giai đoạn đặc biệt, nhu cầu kẽm của cơ thể có thể tăng lên đáng kể. Phụ nữ mang thai và cho con bú cần lượng kẽm cao hơn bình thường để đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và bé.
Trong thời gian này, lượng kẽm bị tiêu hao mỗi ngày có thể tăng lên, đặc biệt trong những tháng đầu sau sinh. Ngoài ra, trẻ sinh non cũng có nguy cơ thiếu kẽm cao do khả năng dự trữ kẽm còn hạn chế và tốc độ trao đổi chất cao hơn so với trẻ đủ tháng.
5. Yếu tố di truyền
Một số trường hợp thiếu kẽm có thể liên quan đến yếu tố di truyền, điển hình là bệnh acrodermatitis enteropathica. Đây là tình trạng hiếm gặp khiến cơ thể gặp khó khăn trong việc hấp thu kẽm qua đường tiêu hóa.
Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh này khá thấp và có thể gặp ở cả nam và nữ với mức độ ảnh hưởng tương đương nhau.
Ai dễ bị thiếu kẽm?
Thiếu kẽm có thể xảy ra ở bất kỳ đối tượng nào, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ cao hơn do nhu cầu kẽm tăng hoặc khả năng hấp thu kém. Những đối tượng dưới đây thường dễ rơi vào tình trạng thiếu kẽm nếu không được bổ sung và theo dõi phù hợp.
Trẻ sơ sinh đang bú mẹ
Trong giai đoạn đầu đời, trẻ cần được cung cấp đủ kẽm để hỗ trợ quá trình tăng trưởng và phát triển toàn diện. Khi cơ thể trẻ bị thiếu kẽm, sức đề kháng có thể suy giảm, khiến trẻ dễ mắc bệnh, chậm tăng cân, chậm phát triển chiều cao và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất lâu dài.
Người cao tuổi
Người lớn tuổi có nguy cơ thiếu kẽm cao do khả năng hấp thu dưỡng chất suy giảm theo thời gian. Bên cạnh đó, việc ăn uống hạn chế, kiêng khem nhiều loại thực phẩm hoặc gặp khó khăn trong tiêu hóa cũng khiến lượng kẽm nạp vào cơ thể không đủ.
Thiếu kẽm ở người cao tuổi có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như cúm, viêm phổi và các bệnh lý khác.
Người nghiện rượu
Những người thường xuyên sử dụng rượu bia có nguy cơ thiếu kẽm cao hơn do chức năng gan bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng chuyển hóa và dự trữ kẽm. Ngoài ra, rượu bia còn làm tăng quá trình đào thải kẽm qua nước tiểu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt kẽm kéo dài nếu không được bổ sung kịp thời.
Dấu hiệu nhận biết bạn bị thiếu kẽm
Dấu hiệu thiếu kẽm cũng khá đa dạng và dễ nhận biết. Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh lý này dễ dàng thông qua các biểu hiện thiếu kẽm. Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang bị thiếu kẽm mà bạn cần lưu ý:
1. Rụng tóc
Nếu bạn thường xuyên bị rụng tóc mà không phải do nấm da đầu hoặc mắc phải các căn bệnh có liên quan thì khả năng cao là vì cơ thể thiếu kẽm. Khi vấn đề thiếu hụt này chưa diễn ra nghiêm trọng thì bạn chỉ thấy tóc dễ xơ rối, kém bóng mượt.
2. Móng tay, móng chân yếu, dễ gãy, xuất hiện đốm trắng
Những đốm trắng nhỏ trên móng tay hoặc móng chân có thể là một trong những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu kẽm.
3. Xuất hiện tình trạng loét miệng
Thiếu kẽm có thể làm tăng nguy cơ loét miệng, khiến các vết loét lâu lành và dễ tái phát. Tuy nhiên, loét miệng cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, vì vậy cần cân nhắc kỹ và không nên tự ý bổ sung kẽm khi chưa xác định rõ nguyên nhân.
4. Mụn và các vấn đề bất thường trên da
Kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe làn da và hỗ trợ hệ miễn dịch. Khi cơ thể thiếu kẽm, các tổn thương do mụn trứng cá có thể lâu lành, dễ viêm nhiễm và chậm đóng vảy. Đây cũng là lý do kẽm thường được sử dụng trong các sản phẩm chăm sóc da và hỗ trợ điều trị mụn.
Ngoài mụn, thiếu kẽm còn có thể gây ra các biểu hiện bất thường trên da như khô ráp, nứt nẻ hoặc tổn thương giống chàm. Những thay đổi này thường xuất hiện quanh miệng, tay hoặc vùng da thường xuyên ẩm ướt.
5. Xương yếu
Nhiều người khi gặp tình trạng xương yếu thường chỉ nghĩ đến thiếu canxi hoặc các vấn đề về xương khớp. Tuy nhiên, kẽm cũng là khoáng chất cần thiết cho quá trình hình thành và duy trì cấu trúc xương. Nếu đã bổ sung canxi và cải thiện chế độ dinh dưỡng nhưng tình trạng xương vẫn không cải thiện, thiếu kẽm có thể là một yếu tố cần được xem xét.
6. Một số biểu hiện thiếu kẽm khác
Ngoài những dấu hiệu trên, thiếu kẽm còn có thể gây ra nhiều triệu chứng khác như chán ăn, dễ cáu gắt, sức đề kháng suy giảm, hay mắc các bệnh nhiễm trùng, tiêu chảy kéo dài, rối loạn thị lực, giảm chức năng sinh lý ở nam giới, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc suy giảm vị giác và khứu giác.
>> Xem thêm bài viết khác:
-
Tư vấn dinh dưỡng – Hành trình chăm sóc sức khỏe từ bữa ăn hằng ngày
-
Mùa lạnh và nguy cơ đột quỵ: Bằng chứng khoa học và khuyến cáo tầm soát
Cách bổ sung kẽm đủ cho cơ thể mỗi ngày
Kẽm có trong các thực phẩm mà chúng ta ăn uống mỗi ngày, chúng ta có thể thay đổi chế độ ăn uống để nạp đủ lượng kẽm mỗi ngày cho cơ thể. Khi đó tăng khả năng miễn dịch và phòng tránh các bệnh do thiếu kẽm gây ra như ở trên.
Các thực phẩm có chứa hàm lượng kẽm cao đó là:
- Hải sản như hàu, sò, cua,…
- Thịt đỏ như thịt bò, cừu
- Sữa và phô mai
- Các loại hạt như hạt thông, đậu phộng, hạt điều, hạnh nhân
- Sô cô la đen
- Trứng
Mặt khác, nhóm thực phẩm có nguồn gốc thực vật sẽ chứa lượng kẽm ít, giá trị sinh học cũng thấp vì cơ thể khó hấp thu được. Ngoài ra, bạn nên có khẩu phần đa dạng, đầy đủ dưỡng chất đồng thời thay đổi, áp dụng các thói quen ăn uống hữu ích cho quá trình hấp thu kẽm như:
- Trong bữa ăn hàng ngày, bạn cần kết hợp dùng nhiều loại thực phẩm từ 4 nhóm chất béo, đạm, tinh bột, khoáng chất và vitamin.
- Bạn cần áp dụng chế độ ăn giàu kẽm/sắt, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng. Khuyến khích dùng thực phẩm giàu kẽm có nguồn gốc động vật.
- Tăng cường dung nạp thực phẩm chứa nhiều vitamin C như trái cây, rau tươi để thúc đẩy cơ thể hấp thụ kẽm/sắt.
- Tiến hành thay đổi một vài thói quen ăn uống có thể gia tăng sự hấp thu kẽm, ví dụ như uống nước chè sau khi ăn khoảng 1 – 2 giờ.
- Cách tối ưu để phòng ngừa tình trạng thiếu kẽm cho trẻ là bổ sung dưỡng chất hợp lý, nuôi con bằng sữa mẹ. Ở 6 tháng đầu đời, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn. Mẹ được khuyến khích tiếp tục cho con bú đến khi được 24 tháng tuổi.
Ngoài bổ sung qua chế độ ăn uống, cha mẹ có thể cho trẻ sử dụng thực phẩm hỗ trợ có chứa kẽm và các vi khoáng chất thiết yếu giúp đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dưỡng chất ở trẻ. Đồng thời các vitamin thiết yếu này còn hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường khả năng hấp thu dưỡng chất, giúp cải thiện tình trạng biếng ăn, giúp trẻ ăn ngon miệng.
Bên cạnh đó, bạn nên đến gặp bác sĩ thăm khám để nhận chỉ định điều trị tình trạng thiếu kẽm hiệu quả, an toàn, khoa học. Nếu có thắc mắc cần tư vấn thêm, bạn vui lòng liên hệ với Phòng khám đa khoa quốc tế Việt HealthCare để được bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời giúp đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe.
📍 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA QUỐC TẾ VIỆT HEALTHCARE
📞 077 675 7879 – 079 578 7879
📍 10 – 16 – 18 Lý Thường Kiệt, Phường Diên Hồng, Thành phố Hồ Chí Minh
🌐 viethealthcareclinic.com
